Społeczna odpowiedzialność biznesu brzmi jak pojęcie z ostatnich lat, ale pytanie, jak uczciwie zarabiać, towarzyszy handlowi od jego początków. Zmieniały się skala, język i narzędzia — sam problem pozostał ten sam: co firma jest winna ludziom i otoczeniu, w którym działa.
Etyka handlu jest starsza niż słowo „biznes”
Zasady uczciwej wymiany, rzetelnej miary i odpowiedzialności za towar pojawiają się w dawnych kodeksach, pismach filozofów i regułach cechów rzemieślniczych. Przez wieki powstawały kolejne koncepcje moralnych zasad gromadzenia majątku i organizacji pracy.
Wielki przemysł i pierwsze pytania o skalę
Na przełomie XIX i XX wieku industrializacja i rozwój wielkich przedsiębiorstw zmieniły proporcje. Decyzje jednej firmy zaczęły wpływać na tysiące pracowników, całe miasta i gospodarki kilku krajów. Władza i wpływy największych koncernów budziły coraz więcej pytań natury etycznej.
Połowa XX wieku: pojęcie dostaje nazwę
W 1953 roku amerykański ekonomista Howard Bowen wydał książkę o społecznych obowiązkach przedsiębiorcy, uznawaną za jeden z pierwszych tekstów o tym, co dziś nazywamy CSR. W kolejnych dekadach głośne przypadki nadużyć — eksploatacji zasobów, wyzysku pracowników czy ukrywania szkodliwości produktów — pokazywały, że firma, która ignoruje otoczenie, traci zaufanie, a z nim klientów.
Lata 90.: zrównoważony rozwój w głównym nurcie
Szczyt Ziemi w Rio de Janeiro w 1992 roku uczynił zrównoważony rozwój hasłem międzynarodowej polityki, a rola biznesu stała się częścią tej rozmowy. W tym samym okresie pojęcie społecznej odpowiedzialności biznesu trafiło do Polski — razem z zagranicznym kapitałem i nowymi standardami zarządzania.
XXI wiek: normy, cele i raportowanie
- Kryzys finansowy 2008 roku — przypomniał, jak kosztowna jest utrata zaufania klientów, partnerów i pracowników.
- Norma ISO 26000 (2010) — uporządkowała pojęcie i opisała siedem obszarów odpowiedzialności.
- Cele Zrównoważonego Rozwoju ONZ (2015) — 17 celów do osiągnięcia do 2030 roku, od likwidacji ubóstwa po ochronę klimatu.
- Raportowanie w Unii Europejskiej — część firm ma dziś obowiązek raportowania kwestii środowiskowych i społecznych.
Co z tego wynika dziś
Historia CSR pokazuje jedną prostą rzecz: odpowiedzialność nie jest dodatkiem do biznesu, tylko sposobem jego prowadzenia. Widać ją w konkretnych decyzjach — jak firma traktuje ludzi, z kim współpracuje, co i od kogo kupuje.
Najczęstsze pytania
Czy CSR to moda ostatnich lat?
Nie. Pytania o uczciwość w handlu są znacznie starsze niż samo pojęcie. Zmieniła się skala: oczekiwania klientów, pracowników i partnerów są dziś bardziej wyraźne, a część firm ma obowiązki raportowe.
Kiedy pojawiło się pojęcie CSR?
W połowie XX wieku. Za jeden z pierwszych tekstów uznaje się książkę Howarda Bowena o społecznych obowiązkach przedsiębiorcy z 1953 roku; kolejne dekady rozwijały to pojęcie aż do normy ISO 26000 z 2010 roku.
Czym CSR różni się od zrównoważonego rozwoju?
Zrównoważony rozwój to cel dla całych społeczeństw — w głównym nurcie polityki od Szczytu Ziemi w 1992 roku, a dziś opisany w Celach Zrównoważonego Rozwoju ONZ. CSR dotyczy tego, jak do tego celu przyczynia się konkretna organizacja: według normy ISO 26000 społecznie odpowiedzialne postępowanie ma wspierać zrównoważony rozwój. Samą definicję omawiamy w artykule Co to jest CSR?
Przeczytaj, czym jest CSR według normy ISO 26000, albo poznaj naszą spółdzielnię.
